از هريك دو مثقال و همه را نيم كوفته عنبر اشهب نيم مثقال اول مرتبه عنبر اشهب را در آن حل كرده پس باقى ادويه را بان بسرشند شربتى سه مثقال باب الخاء المعجمة مع النّون [ خنديقون ] فصل در ذكر نسخ خنديقون بدانكه خنديقون كه خندريقون نيز مينامند لغت فارسى است از تراكيب حكماى فرس است و ليكن نام صاحب آن معلوم نيست و بحكماى يونان نرسيده و لهذا ذكر آن در كتب ايشان نيست و نيز نام مسكر متخذ از افاويه است و ارسطون نيز شبيه باينست و مكر آنكه غليظتر و شيرين‌تر است و بهترين آن آنست كه از شراب ساخته باشند و قوت آن تا هفت سال باقى ميماند و شربت آن هيجده درم است و كرم در دويم و تر در سيم است مولد خون جيّد صالح و مصلح هضم و مفتّح سدّهء معده و كبد و طحال و مقوى انها و نيكو كنندهء رنك رخسار و سرخ كنندهء آن و مزيل تب ربع و ادمان آن فربه كنندهء بدن و زايل كنندهء امراض عسره البرء است [ خنديقون بنسخهء شيخ رئيس نافع از براى برد معده ] خنديقون بنسخهء شيخ رئيس نافع از براى برد معده و قصور هضم و ضعف كبد از برودت و از براى تب ربع و پيران و بلغمى مزاجان را موافق است صنعت آن شراب ريحانى كهنه پنج رطل عسل صافى يك رطل و نيم زنجبيل پنج درم قاقلهء هيل‌بوا از هريك نيم درم قرنفل زعفران از هريك يك دانك و نيم ادويه را نيم كوفته سواى مشك و زعفران و در كيسهء كتانى كرده با زعفران در شراب و عسل انداخته بپزند و كيسه را دايم بمالند تا قوت باز دهد و شراب بقوام آيد پيش از آنكه از آتش بركرفته باشند كيسه را براورده بمالند و بفشارند و به شراب شسته آن شراب را داخل كنند و مشك را سوده در انحل سازند و از آتش بركرفته سرد كنند و در ظرف چينى نكاه دارند صنعت اين خنديقون بنسخهء قلانسى شراب كهنه پنج رطل بغدادى عسل مصفّى نيم رطل زنجبيل پنج درم و نيم قاقله هيل‌بوا از هريك نصف درهمى قرنفل زعفران از هريك سدس درهمى مشك و فلفل از هريك ربع درهمى دارچينى يك دانك و در نسخهء كفايت الطب افاويه ضعف اين وزن است شراب را يك جوش داده كف آن را بكيرند پس عسل را در آن داخل كرده هر دو را بجوشانند تا به نصف رسد پس افاويه مذكوره را سواى مشك و زعفران در پارچهء كتانى بسته در آن اندازند و بقوام اورند لمحه بلمحه كيسه را بمالند تا قوت باز دهد و بعد از رسيدن بقوام مشك و زعفران را بكلاب سوده در آن اندازند و برهم زنند و كيسه را براورده بفشارند و دور كنند و شراب را فرود آورده سرد كرده نكاه دارند خنديقون ديكر كه شيخ رئيس در قانون ذكر كرده صنعت آن قرنفل سنبل الطّيب قاقله عود قمارى خام از هريك دو مثقال زعفران يك مثقال دارچينى زنجبيل فلفل از هريك سه مثقال و در نسخهء ديكر از هريك يك ثلث مثقالى است و اول اصحّ است سكّ نصف مثقالى مشك ربع مثقالى ادويه را سواى سك و مشك نيم كوفته در پارچهء كتانى بسته در دوازده رطل شراب ريحانى كهنه انداخته دو شبانه‌روز بكذارند كه دوا بخيسد در پاتيل سنكى يا مس تازه قلعى كرده نموده عسل مصفّى سه رطل و نبات سفيد دو رطل در آن اندازند و بجوشانند تا بقوام آيد پس از آتش بركرفته سكّ و مشك را سوده در انحل كنند و نكاه دارند خنديقون ديكر بدن را قوت دهد و پيران را مفيد باشد صنعت آن شراب كهنه ده رطل عسل مصفّى سه رطل زنجبيل ده درم قاقله هيل‌بوا جوزبوا زعفران از هريك يك مثقال قرنفل مشك خالص از هريك نيم درم ادويه را سواى مشك و زعفران نيم كوفته در كيسهء كتانى كنند چنانچه نيمه باشد از افاويه و سر كيسه را بسته در شراب عسل اندازند و بجوشانند و كيسه را لمحه بلمحه بمالند تا عسل و شراب بقوام آيد پس كيسه را براورده زعفران و مشك را در انحل كرده فرود اورند و سرد كرده نكاه دارند خنديقون بنسخهء جيش بن الحسن مذكور در كفاية الطبّ صنعت آن عسل مصفّى سه من مثلث ريحانى دو من نيم اميخته در ظرف ابكينه نموده زنجبيل قاقلهء كبار و صغار از هريك نيم درم قرنفل يك دانك دارچينى نيم درم زعفران يك درم دارفلفل يك دانك و نيم نيم كوفته مجموع را در آن اندازند و سه روز در افتاب نهند و هر روز آن را برهم زنند و روز چهارم آن را بپالايند و يك دانك و نيم مشك سوده در آن حل كنند و نكاه دارند خنديقون به نسخهء حكيم مير محمّد مومن كه در تحفة المؤمنين ذكر كرده صنعت آن عسل مصفّى سه رطل شراب كهنهء ريحانى يا جمهورى ده رطل زنجبيل پنج درم قاقلهء كبار قاقلهء صغار از هريك نيم درم قرنفل يك دانك دارچينى نيم درم زعفران يك درم دارفلفل يك دانك و نيم غير زعفران باقى ادويه را كوفته با زعفران در شراب و عسل اندازند و سه روز در افتاب كذارند و هر روز حركت دهند و روز چهارم صافى نموده يك دانك و نيم مشك خالص در انحل كرده نكاه دارند خنديقون بنسخهء ديكر صنعت آن سنبل الطيب عود هندى قاقله قرنفل از هريك سه درم زنجبيل دارچينى از هريك پنج درم مشك تبّتى نيم درم زعفران پنج درم سك يك درم و نيم ادويه را سواى مشك و سك و زعفران نيم كوفته در كيسه كرده هشت من شراب را در قرابه كرده كيسه را در آن اندازند و يك شبانه روز بكذارند و روز ديكر دو من انكبين صافى و قند سفيد داخل كرده بقوام اورند و هر لمحه كيسه را بمالند و چون بقوام آيد كيسه را نيكو بمالند و بفشارند و دور كنند پس مشك و سك و زعفران را سوده در انحلّ نمايند و برهم زنند و در ظرف چينى يا زجاجى نكاه دارند خنديقون بنسخهء صاحب ذخيره سيّد اسمعيل صنعت آن بكيرند عصير انكور شيرين بحدّ كمال ده زورق باتش ملايم بجوشانند و كف آن را بكيرند و دو من و سه استار عسل مصفّى داخل آن كنند و باز بجوشانند و كف آن را بكيرند تا به نيمه آيد نخست بكيرند سنبل الطيب قاقله قرنفل دارفلفل از هريك يك درم همه را نيم كوفته در صرهء كتانى بسته در ديك اندازند و شراب را بجوشانند و هر لمحه صره را بمالند تا قوت آن در شراب برايد پس آن صره را براورند و بمالند و بفشارند و دور كنند پس سه درم زعفران و يك درم مشك تبّتى خالص سوده در وى حل كنند و از آتش بركرفته سرد كنند و در قرابه نموده سرش را استوار نمايند و اكر دانند كه رقتى دارد چند روز در افتاب كذارند پس آن را از افتاب برداشته نكاه دارند و هرچند كهنه‌تر شود بهتر است و بدانكه اين را شيخ الرئيس در قانون با سم رساطون ذكر كرده [ خنديقون بنسخهء ابن جزله گفته كه اين مركب اصلاح سردى معده مىكند ] خنديقون بنسخهء ابن جزله كفته كه اين مركب اصلاح سردى معده مىكند و نكذارد كه در هضم طعام تقصيرى واقع شود و ضعف جكر را كه از سردى باشد و تب ربع را نافع بود و پيران را سود دارد صنعت آن شراب كهنه دو من و نيم عسل سفيد مصفى نيمن زنجبيل پنج درم قاقله هيل‌بوا از هريك نيم درم قرنفل دارچينى از هريك يك دانك و نيم زعفران يك دانك فلفل سياه مشك تبتى از هريك يك دانك و نيم كوفته بيخته درهم اميزند و در پارچهء كتانى بسته در شراب مذكور اندازند و بجوشانند تا بقوام آيد پس كيسهء ادويه را نيكو بمالند و بفشارند و دور كنند و مشك را در آن اندازند و فرود آورده بكذارند تا سرد شود و در شيشه يا ظرف چينى نكاه دارند [ خنكاب يزدى ] خنكاب يزدى قسمى از بوزهء ارزنست صنعت آن بكيرند ارزن را ده سير و كوفته بجوشانند تا مثل پالوده شود پس سرد كرده در خمى كرده بكذارند تا به جوش آيد پس برك كل سرخ برك كل سفيد معروف بورد چينى از هريك